Đề xuất bước đầu khung năng lực hiểu biết trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông: Tổng quan quốc tế và hàm ý thích ứng tại Việt Nam
Tóm tắt
Artificial intelligence, particularly generative AI, is transforming how students learn, create, and evaluate information. In Vietnam, the 2018 General Education Curriculum, the 2025 Digital Competency Framework, and domestic research have laid an important foundation, but a more implementable AI understanding framework is still needed. Using a framework-based overview method, combined with policy analysis, this paper selectively synthesizes international frameworks, peer-reviewed research, policy guidance, and research from Vietnamese education journals. The paper employs clear inclusion/exclusion criteria and proposes the V-AILit-K12 Framework comprising four domains, 16 component competencies, and three levels of development. V-AILit-K12 serves as a bridge for implementation, not a replacement, for existing digital or artificial intelligence competency frameworks. The V-AILit-K12 framework connects evidence of AI understanding with the requirements of the general education curriculum, ensuring authentic and transparent assessment of AI use and governance in schools. The paper also proposes further validation of the framework through expert opinions, classroom testing, and empirical verification in subsequent studies.
Tài liệu tham khảo
Allen, L. K., & Kendeou, P. (2024). ED-AI Lit: An interdisciplinary framework for AI literacy in education. Policy Insights from the Behavioral and Brain Sciences, 11(1), 3-10. https://doi.org/10.1177/23727322231220339
Australian Government Department of Education (2023). Australian framework for generative artificial intelligence (AI) in schools. https://www.education.gov.au/schooling/resources/australian-framework-generative-artificial-intelligence-ai-schools
Bộ GD-ĐT (2018). Chương trình giáo dục phổ thông - Chương trình tổng thể (ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT).
Bộ GD-ĐT (2025). Thông tư số 02/2025/TT-BGDĐT ngày 24/01/2025 về quy định Khung năng lực số cho người học.
Bùi Diệu Quỳnh, Hồ Thị Thu Hương (2025). Nghiên cứu chính sách đưa giáo dục AI vào giáo dục phổ thông của một số nước và đề xuất cho Việt Nam. Tạp chí Giáo dục, 25(21), 7-12. https://tcgd.tapchigiaoduc.edu.vn/index.php/tapchi/article/view/4381/1276
Casal-Otero, L., Catala, A., Fernández-Morante, C., Taboada, M., Cebreiro, B., & Barro, S. (2023). AI literacy in K-12: A systematic literature review. International Journal of STEM Education, 10, 29. https://doi.org/10.1186/s40594-023-00418-7
Chakraburty, S., Ober, T. M., & Liu, L. (2025). Preparing K-12 students with AI literacy: Proposed framework, progression, and task design principles (Research Report No. RR-25-14). ETS. https://doi.org/10.64634/46jn1p41
Đặng Minh Hiền, Đỗ Yến Nhi, Nguyễn Thị Thúy Quỳnh (2025). Thực trạng và đề xuất ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học nhằm phát triển năng lực số cho học sinh tại một số trường trung học phổ thông khu vực miền Bắc. Tạp chí Giáo dục, 25(số đặc biệt 10), 328-333. https://tcgd.tapchigiaoduc.edu.vn/index.php/tapchi/article/view/4551
Heintz, F., Loutfi, A., Larsson, P. O., Axelsson, J., Byttner, S., Eck, S., ... & Åström, K. (2021). AI competence for Sweden - A National Life-Long Learning Initiative. In EDULEARN21 Proceedings (pp. 2560-2567). IATED.
Holmes, W., Porayska-Pomsta, K., Holstein, K., Sutherland, E., Baker, T., Shum, S. B., Santos, O. C., Rodrigo, M. T., Cukurova, M., Bittencourt, I., & Koedinger, K. (2022). Ethics of AI in education: Towards a community-wide framework. International Journal of Artificial Intelligence in Education, 32, 504-526. https://doi.org/10.1007/s40593-021-00239-1
Lê Anh Vinh, Bùi Diệu Quỳnh, Đỗ Đức Lân, Đào Thái Lai, Tạ Ngọc Trí (2021). Xây dựng khung năng lực số cho học sinh phổ thông Việt Nam. Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, số đặc biệt tháng 1, 1-11.
Lê Anh Vinh, Bùi Thị Diển, Lê Quang Quân, Vũ Văn Luân (2023). Khả năng thực hiện bài kiểm tra định kì môn Toán và môn Ngữ văn cấp trung học của công cụ ChatGPT: Kết quả nghiên cứu và một số khuyến nghị ban đầu. Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, 19(2), 1-10.
Lê Anh Vinh, Đỗ Đức Lân, Nguyễn Hoài Nam, Lê Quang Quân, Bùi Thu Hương, Nguyễn Minh Hải, Vũ Văn Luân, Lê Lan Anh, Vũ Kim Chi, Lương Đình Hải (2025). Khung năng lực trí tuệ nhân tạo dành cho học sinh phổ thông Việt Nam. Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, 21(7), 1-8.
Lê Anh Vinh, Trần Mỹ Ngọc (2024). Tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với hệ thống giáo dục toàn cầu và giáo dục Việt Nam. Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, 20(5), 1-11.
Lee, S. J., & Kwon, K. (2024). A systematic review of AI education in K-12 classrooms from 2018 to 2023: Topics, strategies, and learning outcomes. Computers and Education: Artificial Intelligence, 6, 100211. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2024.100211
Liu, X., & Zhong, B. (2024). A systematic review on how educators teach AI in K-12 education. Educational Research Review, 45, 100642. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2024.100642
Long, D., & Magerko, B. (2020). What is AI literacy? Competencies and design considerations. In Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (pp. 1-16). Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/3313831.3376727
Ma, M., Ng, D. T. K., Liu, Z., & Wong, G. K. W. (2025). Fostering responsible AI literacy: A systematic review of K-12 AI ethics education. Computers and Education: Artificial Intelligence, 8, 100422. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2025.100422
Martin, F., Zhuang, M., & Schaefer, D. (2024). Systematic review of research on artificial intelligence in K-12 education (2017-2022). Computers and Education: Artificial Intelligence, 6, 100195. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2023.100195
Miao, F., & Cukurova, M. (2024). AI competency framework for teachers. UNESCO. https://doi.org/10.54675/ZJTE2084
Miao, F., & Holmes, W. (2023). Guidance for generative AI in education and research. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000386693
Miao, F., Shiohira, K., & Lao, N. (2024). AI competency framework for students. UNESCO. https://doi.org/10.54675/JKJB9835
Mills, K., Ruiz, P., Lee, K., Coenraad, M., Fusco, J., Roschelle, J., & Weisgrau, J. (2024). AI literacy: A framework to understand, evaluate, and use emerging technology. Digital Promise. https://doi.org/10.51388/20.500.12265/218
Ng, D. T. K., Leung, J. K. L., Chu, S. K. W., & Qiao, M. S. (2021). Conceptualizing AI literacy: An exploratory review. Computers and Education: Artificial Intelligence, 2, 100041. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2021.100041
Nguyễn Thị Xiêm (2023). Một số vấn đề về khung năng lực số cho học sinh trung học phổ thông trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Tạp chí Giáo dục, 23(2), 12-18. https://tcgd.tapchigiaoduc.edu.vn/index.php/tapchi/article/view/626
OECD/European Commission. (2026). Empowering learners for the age of AI: An AI literacy framework for primary and secondary education. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/65cd27d4-en
Perkins, M., Furze, L., Roe, J., & MacVaugh, J. (2024). The Artificial Intelligence Assessment Scale (AIAS): A framework for ethical integration of generative AI in educational assessment. Journal of University Teaching and Learning Practice, 21(6), 05. https://doi.org/10.53761/q3azde36
Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333-339. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.039
Su, J., Guo, K., Chen, X., & Chu, S. K. W. (2024). Teaching artificial intelligence in K-12 classrooms: A scoping review. Interactive Learning Environments, 32(9), 5207-5226. https://doi.org/10.1080/10494820.2023.2212706
TeachAI (2025). AI guidance for schools toolkit. https://www.teachai.org/toolkit
Torraco, R. J. (2005). Writing integrative literature reviews: Guidelines and examples. Human Resource Development Review, 4(3), 356-367. https://doi.org/10.1177/1534484305278283
Touretzky, D., Gardner-McCune, C., Martin, F., & Seehorn, D. (2019). Envisioning AI for K-12: What should every child know about AI?. Proceedings of the AAAI Conference on Artificial Intelligence, 33(01), 9795-9799. https://doi.org/10.1609/aaai.v33i01.33019795
Trịnh Thị Phương Thảo, Trịnh Thanh Hải, Lê Minh Cường, Đỗ Bảo Châu, Trần Trung (2024). Năng lực số của học sinh trung học phổ thông ở Việt Nam. Tạp chí Giáo dục, 24(6), 6-11. https://tcgd.tapchigiaoduc.edu.vn/index.php/tapchi/article/view/1529
UNESCO (2024). AI competency framework for students. https://www.unesco.org/en/articles/ai-competency-framework-students?hub=83250
UNESCO (2021). Recommendation on the ethics of artificial intelligence. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000381137
UNESCO (2022). K-12 AI curricula: A mapping of government-endorsed AI curricula. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000380602_eng
UNESCO (2025). Việt Nam: Đánh giá mức độ sẵn sàng của Việt Nam trong việc thực hiện Khuyến nghị của UNESCO về Đạo đức Trí tuệ nhân tạo. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000396518_vie
UNICEF (2025). Guidance on AI and children 3.0. UNICEF Innocenti - Global Office of Research and Foresight. https://www.unicef.org/innocenti/reports/policy-guidance-ai-children
Wu, D., Chen, M., Chen, X., & Liu, X. (2024). Analyzing K-12 AI education: A large language model study of classroom instruction on learning theories, pedagogy, tools, and AI literacy. Computers and Education: Artificial Intelligence, 7, 100295. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2024.100295
Zhou, X., Li, Y. L., Chai, C. S., & Chiu, T. K. F. (2025). Defining, enhancing, and assessing artificial intelligence literacy and competency in K-12 education from a systematic review. Interactive Learning Environments, 33(10), 5766-5788. https://doi.org/10.1080/10494820.2025.2487538
Tải xuống
Đã Xuất bản
Cách trích dẫn
Số
Chuyên mục
Giấy phép
Bản quyền (c) 2026 Tạp chí Giáo dục
Tác phẩm này được cấp phép theo Ghi nhận tác giả của Creative Commons Giấy phép quốc tế 4.0 .
