Nghiên cứu trường diễn về sự phát triển vốn từ biểu đạt của trẻ rối loạn phổ tự kỉ 36–72 tháng tuổi trong bối cảnh can thiệp đa giác quan
Tóm tắt
Expressive vocabulary underpins language, symbolic thinking and social participation in early childhood, yet longitudinal Vietnamese data for children with autism spectrum disorder (ASD) remain scarce. This prospective cohort study followed 15 children with ASD from 36 to 72 months of age in a naturalistic multisensory intervention context, without a control or concurrent comparison group. Monthly naturalistic language samples were collected (36 per child; 540 in total). The primary measure was the cumulative number of distinct expressive lexical types observed per child. The combined observed lexicon (the aggregated list of distinct expressive words across all children) comprised 1,766 lexical types; 1,291 (73.1%) were each produced by only one to four children, indicating marked inter-individual variation. Observed vocabulary increased in all 15 children across the three annual intervals. At 72 months, cumulative group means were approximately 603, 382 and 150 types in the mild, moderate and severe groups. Individual trajectories overlapped across severity groups, most clearly in the final interval. Comparisons with historical Vietnamese reference data were descriptive only. The study documents heterogeneous expressive-vocabulary trajectories in a small practice-based cohort and describes a seven-component multisensory intervention framework. Because it lacked a control group, standardised outcome measures and lexical-diversity indices, it cannot establish effectiveness or attribute change to the framework. Controlled studies using updated reference data and standardised lexical measures (e.g., number of different words, type-token ratio) are needed.
Tài liệu tham khảo
Bùi Thị Anh Phương, Trần Tuyết Anh, Nguyễn Thị Thuý (2024). Thực trạng phát triển kĩ năng giao tiếp cho trẻ rối loạn phổ tự kỉ 4-5 tuổi thông qua hệ thống giao tiếp trao đổi tranh - PECS. Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội: Khoa học Giáo dục, 69(5A), 355-364.
Đinh Nguyễn Trang Thu, Phạm Thị Thuần, Phạm Nguyễn Thái Hoàng (2024). Biện pháp hướng dẫn phụ huynh phát triển kĩ năng giao tiếp cho trẻ rối loạn phổ tự kỉ 4-5 tuổi thông qua hoạt động đọc truyện. Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội: Khoa học Giáo dục, 69(5A), 210-218.
Eigsti, I.-M., de Marchena, A. B., Schuh, J. M., & Kelley, E. (2011). Language acquisition in autism spectrum disorders: A developmental review. Research in Autism Spectrum Disorders, 5(2), 681-691. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2010.09.001
Geretsegger, M., Fusar-Poli, L., Elefant, C., Mössler, K. A., Vitale, G., & Gold, C. (2022). Music therapy for autistic people. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2022(5), CD004381. https://doi.org/10.1002/14651858.CD004381.pub4
Glenberg, A. M., & Gallese, V. (2012). Action-based language: A theory of language acquisition, comprehension, and production. Cortex, 48(7), 905-922. https://doi.org/10.1016/j.cortex.2011.04.010
Hà Thị Như Quỳnh (2024). Tổng quan về phương pháp đa giác quan trong trị liệu cho trẻ rối loạn phổ tự kỉ. Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội: Khoa học Giáo dục, 69(5A), 199-209.
Hà Thị Như Quỳnh, Đinh Thanh Tuyến (2023). Vốn từ của trẻ rối loạn phổ tự kỉ 3-4 tuổi: Nghiên cứu trường hợp. Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, 19(S4), 110-115.
Hoff, E. (2013). Language development (5th ed.). Cengage Learning.
Hoffmann, T. C., Glasziou, P. P., Boutron, I., Milne, R., Perera, R., Moher, D., Barbour, V., Macdonald, H., Johnston, M., Lamb, S. E., Dixon-Woods, M., McCulloch, P., Wyatt, J. C., Chan, A.-W., & Michie, S. (2014). Better reporting of interventions: Template for intervention description and replication (TIDieR) checklist and guide. BMJ, 348, g1687. https://doi.org/10.1136/bmj.g1687
Hume, K., Steinbrenner, J. R., Odom, S. L., Morin, K. L., Nowell, S. W., Tomaszewski, B., Szendrey, S., McIntyre, N. S., Yücesoy-Özkan, S., & Savage, M. N. (2021). Evidence-based practices for children, youth, and young adults with autism: Third generation review. Journal of Autism and Developmental Disorders, 51(11), 4013-4032. https://doi.org/10.1007/s10803-020-04844-2
Iarocci, G., & McDonald, J. (2006). Sensory integration and the perceptual experience of persons with autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 36(1), 77-90. https://doi.org/10.1007/s10803-005-0044-3
Ingersoll, B., & Schreibman, L. (2006). Teaching reciprocal imitation skills to young children with autism using a naturalistic behavioral approach: Effects on language, pretend play, and joint attention. Journal of Autism and Developmental Disorders, 36(4), 487-505. https://doi.org/10.1007/s10803-006-0089-y
Kasari, C., Gulsrud, A. C., Wong, C., Kwon, S., & Locke, J. (2010). Randomized controlled caregiver mediated joint engagement intervention for toddlers with autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 40(9), 1045-1056. https://doi.org/10.1007/s10803-010-0955-5
Ledford, J. R., & Gast, D. L. (2018). Single case research methodology: Applications in special education and behavioral sciences (3rd ed.). Routledge.
Lord, C., Brugha, T. S., Charman, T., Cusack, J., Dumas, G., Frazier, T., Jones, E. J. H., Jones, R. M., Pickles, A., State, M. W., Taylor, J. L., & Veenstra-VanderWeele, J. (2020). Autism spectrum disorder. Nature Reviews Disease Primers, 6(1), Article 5. https://doi.org/10.1038/s41572-019-0138-4
Lưu Thị Lan (1996). Những bước phát triển ngôn ngữ trẻ em từ 1 đến 6 tuổi (trên tư liệu ngôn ngữ trẻ em ở nội thành Hà Nội). Luận án phó tiến sĩ Khoa học Ngữ văn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội.
Minh, T. T. T., Nguyen, H. T. T., Nguyen, Q. N., & Do Thi, T. (2024). Social language development and vocabulary characteristics of three- to six-year-old children with autism spectrum disorder. British Journal of Special Education, 51(3), 317-331. https://doi.org/10.1111/1467-8578.12536
Mundy, P., & Jarrold, W. (2010). Infant joint attention, neural networks and social cognition. Neural Networks, 23(8-9), 985-997. https://doi.org/10.1016/j.neunet.2010.08.009
Nation, I. S. P. (2001). Learning vocabulary in another language. Cambridge University Press.
National Research Council (2001). Educating children with autism. The National Academies Press.
Nguyễn Thanh Hoa, Nguyễn Nữ Tâm An, Nguyễn Công Khanh (2024). Giới thiệu về các chương trình huấn luyện cha mẹ trẻ rối loạn phổ tự kỉ trên thế giới và định hướng vận dụng tại Việt Nam. Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội: Khoa học Giáo dục, 69(5A), 190-198.
Nguyễn Thị Giang (2024). Đặc điểm vốn từ và phát ngôn của trẻ tự kỉ từ 3 đến 6 tuổi (khảo sát một số trẻ tự kỉ trên địa bàn Hà Nội). Luận án tiến sĩ Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội.
Nguyễn Thị Tấn, Đỗ Thị Thảo (2024). Công cụ đánh giá kĩ năng chơi biểu tượng ở trẻ em: Tổng quan và bàn luận ứng dụng đối với trẻ rối loạn phổ tự kỉ tại Việt Nam. Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội: Khoa học Giáo dục, 69(5A), 322-334.
Owens, R. E. (2016). Language development: An introduction (9th ed.). Pearson.
Rogers, S. J., & Dawson, G. (2010). Early Start Denver Model for young children with autism: Promoting language, learning, and engagement. Guilford Press.
Sandbank, M., Bottema-Beutel, K., Crowley, S., Cassidy, M., Dunham, K., Feldman, J. I., Crank, J., Albarran, S. A., Raj, S., Mahbub, P., & Woynaroski, T. G. (2020). Project AIM: Autism intervention meta-analysis for studies of young children. Psychological Bulletin, 146(1), 1-29. https://doi.org/10.1037/bul0000215
Sandbank, M., Bottema-Beutel, K., LaPoint, S. C., Feldman, J. I., Barrett, D. J., Caldwell, N., Dunham, K., Crank, J., Albarran, S., & Woynaroski, T. (2023). Autism intervention meta-analysis of early childhood studies (Project AIM): Updated systematic review and secondary analysis. BMJ, 383, e076733. https://doi.org/10.1136/bmj-2023-076733
Shams, L., & Seitz, A. R. (2008). Benefits of multisensory learning. Trends in Cognitive Sciences, 12(11), 411-417. https://doi.org/10.1016/j.tics.2008.07.006
Tager-Flusberg, H., & Kasari, C. (2013). Minimally verbal school-aged children with autism spectrum disorder: The neglected end of the spectrum. Autism Research, 6(6), 468-478. https://doi.org/10.1002/aur.1329
Tierney, A., & Kraus, N. (2014). Auditory-motor entrainment and phonological skills: Precise auditory timing hypothesis (PATH). Frontiers in Human Neuroscience, 8, 949. https://doi.org/10.3389/fnhum.2014.00949
Tomchek, S. D., & Dunn, W. (2007). Sensory processing in children with and without autism: A comparative study using the Short Sensory Profile. American Journal of Occupational Therapy, 61(2), 190-200. https://doi.org/10.5014/ajot.61.2.190
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
Wong, C., Odom, S. L., Hume, K. A., Cox, A. W., Fettig, A., Kucharczyk, S., Brock, M. E., Plavnick, J. B., Fleury, V. P., & Schultz, T. R. (2015). Evidence-based practices for children, youth, and young adults with autism spectrum disorder: A comprehensive review. Journal of Autism and Developmental Disorders, 45(7), 1951-1966. https://doi.org/10.1007/s10803-014-2351-z
Yan, J., Chen, F., Gao, X., & Peng, G. (2021). Auditory-motor mapping training facilitates speech and word learning in tone language-speaking children with autism: An early efficacy study. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 64(12), 4664-4681. https://doi.org/10.1044/2021_JSLHR-21-00029
Đã Xuất bản
Cách trích dẫn
Số
Chuyên mục
Giấy phép
Bản quyền (c) 2026 Tạp chí Giáo dục
Tác phẩm này được cấp phép theo Ghi nhận tác giả của Creative Commons Giấy phép quốc tế 4.0 .
